تەخمىنەن ئوقۇش ۋاقتى 26 مىنۇت

بسم الله الرحمن الرحيم

ئائىلىۋى قەلئە: مىللىي مەۋجۇتلۇقنىڭ ئىستراتېگىيەلىك قورغانى

بىر مىللەتنىڭ تارىخ سەھنىسىدە پۇت تىرەپ تۇرالىشى، مەۋجۇتلۇقىنى ئەسىرلەردىن ئەسىرلەرگە مۇكەممەل ئۇلاپ مېڭىشى ۋە تاشقى تاجاۋۇزچىلارنىڭ ۋەھشىي زۇلۇملىرى ئالدىدا يىمىرىلمەي قەد كۆتۈرۈپ تۇرۇشى — پەقەت قوراللىق قوشۇننىڭ سانى ياكى تاشقى سىياسىي ھەيۋىگە ئەمەس، بەلكى ئەڭ تۈپ قۇرۇلما بولغان «ئائىلە قەلئەسى» نىڭ پۇختا بولۇشىغا باغلىقتۇر. دۆلەتلەر يىمىرىلىشى، چېگرالار تارتىۋېلىنىشى ۋە شەھەرلەر بېسىۋېلىنىشى مۇمكىن؛ لېكىن ئەگەر بىر مىللەتنىڭ ئائىلە ئىچىدىكى مەنىۋى ئىستىھكامى مۇستەھكەم تۇرسا، شۇ ئائىلىدە كۈندىلىك تەربىيە، ئانا تىل، ئىمانىي روھ ۋە تارىخىي كىملىك ساقلانسا، ئۇ مىللەت ھامان بىر كۈنى زۇلمەتنى يېرىپ چىقىپ، ئۆز تەقدىرىنى قايتۇرۇۋالىدۇ ۋە ئۆز ئەركىن مۇستەقىل دۆلىتىنى ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ.

ئەكسىچە، ئەگەر ئائىلە قورغىنى ئۆز ئىچىدىن زەئىپلەشسە، ئاتا-ئانىلار بىلەن پەرزەنتلەر ئوتتۇرىسىدىكى مەنىۋى رىشتە ئۈزۈلسە، ئەۋلادلار پىسخىكىلىق بوشلۇققا، كىملىك ياتلىشىشىغا ۋە تۇرمۇشنىڭ لەززەتپەرەس چۈشكۈنلۈكىگە غەرق بولسا، تاشقى دۈشمەن ھېچقانداق مىلتىق ئاتمايلا شۇ مىللەتنىڭ يىلتىزىنى پۈتۈنلەي قۇرۇتۇپ تاشلىيالايدۇ.

بۈگۈن شەرقىي تۈركىستان خەلقى باشتىن كەچۈرۈۋاتقان ۋەھشىي ئىرقىي ۋە مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى دەل مۇشۇ نۇقتىنى ئۆزىگە ئەڭ چوڭ تاكتىكىلىق نىشان قىلغان. خىتاي فاشىست ھاكىمىيىتى نېمە ئۈچۈن شەرقىي تۈركىستاندا مىليونلىغان ئاتا-ئانىلارنى نائەھىل جازا لاگېرلىرىغا قاماپ، سەبىي بالىلارنى ئاتا-ئانىسىدىن ئايرىپ، خىتايچە «يېپىق مەكتەپلەر» (寄宿制学校 - Jìsùzhì Xuéxiào) گە تاشلىدى؟ چۈنكى تاجاۋۇزچىلار ناھايىتى ياخشى بىلىدۇكى: ئۇيغۇر ئائىلىسى يىمىرىلمىگۈچە، شەرقىي تۈركىستاننى مەڭگۈلۈك ئاسسىمىلياتسىيە قىلىش ۋە بويسۇندۇرۇش مۇمكىن ئەمەس!

مۇشۇنداق تارىخىي كىرىزىس پەيتىدە، سەئۇدى ئەرەبىستاننىڭ پايتەختى رىيادتىكى ئىمام مۇھەممەد ئىبنى سۇئۇد ئىسلام ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پىشقان تەربىيەشۇناس ئالىمى، دوكتور ئەلى ئىبنى مۇھەممەد ئەلشۇبەيلى تەرىپىدىن روياپقا چىقىرىلغان «365 كۈنلۈك ئائىلە تەربىيەسى: بىر يىللىق ئەمەلىي يېتەكچى لايىھە» (365 يوما من التربية الأسرية) ئەسىرى بىزگە نوقۇل بىر ئائىلە مەسىھىتىنىلا ئەمەس، بەلكى بىر مىللەتنىڭ ئەۋلاد يېتىشتۈرۈش ئىستراتېگىيەسىنى ئەمەلىي كۈندىلىك پىلانغا ئايلاندۇرۇشنىڭ سىستېمىلىق قورالىنى تەقدىم ئېتىدۇ.

بۇ ماقالىدە بىز مەزكۇر ئەسەرنىڭ 9 بۆلىكىدىكى بارلىق ئەمەلىي تەلىماتلارنى، ئىسلام تەربىيە ئەقلىنى، ئائىلىۋى كرىزىسلارنى پەننىي بىر تەرەپ قىلىش مېخانىزمىنى ۋە ئەڭ مۇھىمى، مەزكۇر سىستېمىنىڭ بۈگۈن شەرقىي تۈركىستاننىڭ مۇستەقىللىقى، مىللىي مەۋجۇتلۇقى ۋە تىنچلىقپەرۋەر دۆلەتچىلىك ئىزباسارلىرىنى يېتىشتۈرۈشتىكى ھەل قىلغۇچ سىياسىي-ئىستراتېگىيەلىك ئەھمىيىتىنى چوڭقۇر مۇلاھىزە قىلىپ چىقىمىز.

بىرىنچى باب: ئائىلە قورغىنى ۋە 3 چوڭ ئىستراتېگىيەلىك باسقۇچ

دوكتور ئەلى ئىبنى مۇھەممەد ئەلشۇبەيلى ئۆزىنىڭ كىرىش سۆزىدە پۈتكۈل مۇسۇلمان ئاتا-ئانىلارغا مۇنداق كۆيدۈرمە بايان بىلەن خىتاب قىلىدۇ:

«قولىڭىزدىكى بۇ ئەمەلىي تەربىيە پىلانى كۆز ئالدىڭىزدىكى قەدىرلىك پەرزەنتلىرىڭىزنىڭ تەربىيە ساھەسىدە سىزگە يېڭى ئۇپۇقلارنى ئېچىپ بېرىدۇ ۋە ئائىلە بەرپا قىلىش مۇساپىمىزدە ھەممىمىز جىددىي ئېھتىياجلىق بولۇۋاتقان پۇختا ئىلمىي ئۇل-ئاساسنى تەمىن ئېتىدۇ. بۇ كىتابنىڭ ھەربىر بېتىگە ئۆزىڭىز قەدەم بېسىڭ، ئائىلىڭىزگە تەتبىقلاڭ، ئاللاھ تائالادىن ھەممىمىزگە توغرا يول، مۇۋەپپەقىيەت ۋە كۆڭۈل ئاراملىقى تىلەيمەن.»

ئائىلە پەقەت بىئولوگىيىلىك بىر تۇرمۇش بىرلىكى، تاماق يەيدىغان ياكى كېچىسى قونىدىغان جاي ئەمەس؛ بەلكى ئۇ قۇرئان كەرىم بىزگە ئۆگەتكەن مۇقەددەس بىر ئىلاھىي ئورۇنلاشتۇرۇشتۇر. ئاللاھ تائالا سۈرە فۇرقاندا ئىمان ئەھلىنىڭ ئائىلىۋى غايىسىنى مۇنداق دۇئا بىلەن بايان قىلىدۇ:

﴿وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا﴾

(ئۇلار شۇنداق كىشىلەردۇركى: «ئى رەببىمىز! بىزگە جۈپتىلىرىمىزدىن ۋە پەرزەنتلىرىمىزدىن كۆزىمىزنى قۇۋۋەتلەندۈرىدىغان (ئىككى دۇنيالىق خۇشاللىق بېغىشلايدىغان) خاسىيەتلەرنى ئاتا قىلغىن ۋە بىزنى تەقۋادارلارغا پېشۋا قىلغىن» دەيدۇ.) (سۈرە فۇرقان، 74-ئايەت).

بۇ ئايەتتىكى «قُرَّةَ أَعْيُنٍ» (كۆز نۇرى، كۆڭۈل ئاراملىقى) ۋە «إِمَامًا» (رەھبەر، باشلامچى پېشۋا) سۆزلىرى تەربىيەنىڭ پەللىسىنى نوقۇل بىر بالىنى ھايات تۇرغۇزۇشلا ئەمەس، بەلكى ئۇنى جەمئىيەتكە، دەۋاغا ۋە مىللەتكە يېتەكچى قىلىپ تەربىيىلەپ چىقىش ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.

بىر يىللىق تەربىيەنىڭ 3 ئاساسىي مۇساپىسى:

مەزكۇر ئەمەلىي لايىھە قۇرۇق ۋەز-نەسىھەت ۋە ئىجرا قىلىش تەس بولغان خىيالىي شوئارلارنى ئوتتۇرىغا قويمايدۇ؛ ئەكسىچە، بىر يىلنىڭ 365 كۈنىگە پۇختا بۆلۈنگەن، ھەر كۈنى بىرەر ئېنىق ئەمەلىي قەدەمنى نىشان قىلغان 3 چوڭ ئىستراتېگىيەلىك باسقۇچنى شەكىللەندۈرىدۇ:

1. چۈشىنىش ۋە قىممەت قاراش تۇرغۇزۇش باسقۇچى (دەسلەپكى 3 ئاي):
   بۇ باسقۇچ — تەربىيە تۇپرىقىنى تۈزلەش ۋە ئائىلە ئىچى كىلىماتىنى تەييارلاش دەۋرىدۇر. ئاتا-ئانا بىلەن بالا ئوتتۇرىسىدىكى سوغۇقلىق ئېرىتىلىدۇ، ئائىلىۋى قىزىل سىزىقلار، ئورتاق قىممەت قاراشلار، ئەقىدە ۋە مەنىۋى چۈشىنىش ئاساسى مۇكەممەللەشتۈرۈلىدۇ.

2. بىنا قىلىش ۋە شەكىللەندۈرۈش باسقۇچى (ئوتتۇرىدىكى 6 ئاي):
   تەربىيە سىستېمىسىنىڭ ئەڭ مۇھىم، ئەڭ ئۇزۇن بۆلىكى بولۇپ، بالىنىڭ ئىچكى خاراكتېرى، كۈندىلىك تەنتەنىلىك ئىنتىزامى، تەپەككۇر قىلىش ئادىتى، مەسئۇلىيەت ۋە ئەخلاقىي قورغانلىرى پىششىق سېمونتتەك پۇختا قۇيۇپ چىقىلىدۇ. بۇ جەرياندا تەربىيە بىر كۈنلۈك بۇيرۇق ئەمەس، ھەر كۈنى تەبىئىي تەكرارلىنىدىغان تۇرمۇش ئادىتىگە ئايلىنىدۇ.

3. ئاتا قىلىش ۋە مەھسۇلات چىقىرىش باسقۇچى (ئاخىرقى 3 ئاي):
   يېتىلگەن روھ ۋە ئىنتىزامنىڭ جەمئىيەتكە، خەلققە ۋە دەۋاغا ئېچىلىش جەريانىدۇر. بالا پەقەت ئۆز ئۆيىنىڭلا ئەمەس، بەلكى پۈتكۈل ئۈممەتنىڭ خىزمەتچىسى، باشقىلارغا پايدا يەتكۈزگۈچى، تەشكىلىي قۇۋۋەتكە ئىگە پاراسەتلىك ئەزىمەت دەرىجىسىگە ئۆرلەيدۇ.

ئىككىنچى باب: A دەرىجىلىك ئائىلە ۋە ئاتا-ئانىلارنىڭ 8 شەخسىيەت خىسلىتى

تەربىيەنىڭ غەلىبە قىلىشى ياكى مەغلۇپ بولۇشى — بالىغا مىڭ قېتىم قىلىنغان نەسىھەتكە ئەمەس، ئائىلىنىڭ قايسى دەرىجىدىكى تۈزۈم ئاساسىدا قۇرۇلغانلىقىغا بىۋاسىتە چىگىلىشلىكتۇر. دوكتور ئەلشۇبەيلى ئۆز كىتابىدا ئىككى خىل تۈپ ئائىلە پەرقىنى بايان قىلىدۇ:

• «A دەرىجىلىك نەمۇنىلىك ئائىلە»: ئاتا-ئانا ئۆزئارا ھۆرمەت، ئورتاق پرىنسىپ ۋە بىر تۇتاش سىياسەت ئاساسىدا ھەمكارلىشىدۇ. تەربىيەدە يىللىق ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك پىلان بار. پەرزەنتكە ئىشەنچ بېرىلىدۇ، مەسئۇلىيەت يۈكلىنىدۇ، خاتالىقلار مېھىر ۋە مەنتىقە بىلەن تۈزىتىلىدۇ.
• «B دەرىجىلىك چېچىلاڭغۇ ئائىلە»: بالىلارنىڭ كۆز ئالدىدا داۋاملىق تالاش-تارتىش، تۇترۇقسىز تاپا-تەنە، چېگرىسىز ئەركىنلىك ياكى قوپال تاياق ھۆكۈم سۈرىدۇ. تاسادىپىي ھادىسىلەرگە نوقۇل غەزەپ ۋە ئەيىبلەش بىلەن ئىنكاس قايتۇرۇلىدۇ.

پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ﷺ ئاتا-ئانىنىڭ كۆرسەتكەن تەبىئىي نەمۇنىسىنىڭ بالىغا قانچىلىك تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقى ھەققىدە مۇنداق دەپ مەشھۇر ھەدىس بايان قىلغان:

«كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَالْإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ رَاعٍ فِي أَهْلِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا وَمَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا»

(ھەممىڭلار باققۇچى (مەسئۇل) سىلەر ۋە ھەممىڭلار ئۆز قول ئاستىدىكىلەردىن سورىلىسىلەر. رەھبەر بىر باققۇچىدۇر، ئۇ پۇقرالىرىدىن سورىلىدۇ. ئەر كىشى ئۆز ئائىلىسىنىڭ باققۇچىسىدۇر، ئۇ ئائىلىسىدىن سورىلىدۇ. ئايال كىشى ئېرىنىڭ ئۆيىگە باققۇچىدۇر، ئۇ ئۆز ئائىلىسىدىن سورىلىدۇ.) (بۇخارى ۋە مۇسلىم رىۋايىتى).

مۇئەللىپ تەكىتلەيدۇكى: «بالىلار قۇلىقى بىلەن ئاڭلىغان گەپكە ئەمەس، كۆزى بىلەن كۆرگەن ھەرىكەتكە ئەگىشىدۇ.» سىز بالىغا مىڭ قېتىم «ياخشى ئادەم بول» دەپ نەسىھەت قىلسىڭىزمۇ، ئۆزىڭىز قىلغان بىر قېتىملىق يالغانچىلىق، سۆزىدە تۇرماسلىق ياكى تېرىكىش بالىنىڭ زېھنىدىكى بارلىق ئىشەنچنى ۋەيران قىلىدۇ.

ئاپتور ئاتا-ئانىلار ئۆزىدە يېتىلدۈرۈشى شەرت بولغان 8 چوڭ ئاساسلىق پەزىلەتنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ:

1. سالاھىيەت ۋە تەقۋادارلىق (الصلاح والتقوى): ئاتا-ئانىنىڭ پاك ئېتىقادى بالىنىڭ ئىلاھىي مۇھاپىزىتىنىڭ كاپالىتىدۇر.
2. مەسئۇلىيەتچانلىق (تحمل المسؤولية): ئائىلە ئىچىدىكى قىيىنچىلىقلارنى بىر تۇتاش ئۆزىگە ئېلىپ، ئۆزگىلەرنى ئەيىبلىمەسلىك.
3. سەمىمىيلىك ۋە ۋەدىگە ۋاپا قىلىش (الصدق والوفاء بالعهود): بالىغا ئەڭ كىچىك بىر ۋەدە بېرىلگەن تەقدىردىمۇ، ئۇنى سەل قارىماي دەل ۋاقتىدا ئورۇنلاش.
4. ئادالەتپەرۋەرلىك (العدل بين الأبناء): ئوغۇل-قىز، چوڭ-كىچىك دەپ قاراپ قىلچە كەمسىتمەسلىك، مېھىر ۋە سوۋغاتتا باراۋەر تۇرۇش.
5. تەشەببۇسكارلىق ۋە ئاكتىپلىق (المبادرة والإيجابية): ھادىسىلەرگە پاسسىپ زارلانماي، ئائىلە تۇرمۇشىغا خۇشاللىق ۋە ئۈمىد بېغىشلاش.
6. ھېسسىياتنى تىزگىنلەش ۋە غەزەپنى بېسىش (ضبط الانفعالات وكظم الغيظ): بالىنىڭ كىچىك خاتالىقىدا چىرقىراپ تاكاللاشماسلىق، سالماقلىق كۆرسىتىش.
7. كەسكىنلىك ۋە ئىرادە (الحزم والحسم): مېھرىبانلىق باھانىسى بىلەن قائىدە-ئىنتىزامنى بۇزۇۋەتمەسلىك، بېكىتىلگەن نىزامدا قەتئىي تۇرۇش.
8. ھۆرمەت ۋە چېگرانى ئېنىق بەلگىلەش (وضع الحدود والاحترام المتبادل): بالىنىڭ ئىنسانىي قەدرى-قىممىتىگە ھۆرمەت قىلىش بىلەن بىرگە، ئەخلاقىي قىزىل سىزىقلارنى ئېنىق بەلگىلەش.

ئەنگلىيەلىك داڭلىق ئائىلە تەتقىقاتچىسى كاسساندرا جاردىن (Cassandra Jardine) ئۆزىنىڭ «تېخىمۇ ياخشى ئاتا-ئانا بولۇش» (How to Be a Better Parent) ناملىق كىتابىدا بۇ ھەقىقەتنى تەكىتلەپ شۇنداق دەيدۇ:

«ئەڭ ياخشى ئاتا-ئانا — بالىسى ئۈچۈن ھەممە نەرسىنى تەييارلاپ بېرىدىغان ئاتا-ئانا ئەمەس، بەلكى بالىغا ئۆز ھاياتىنى مەسئۇلىيەت بىلەن باشقۇرۇشنىڭ كۈچىنى ئۆگىتىدىغان ئاتا-ئانىدۇر.»

ئۈچىنچى باب: تەربىيەدىكى 5 چوڭ خاتالىق ۋە «مەنتىقىي ئاقىۋەتلەر» تۈزۈمى

نۇرغۇن ئائىلىلەردە كۆرۈلىدىغان مىجەز-خۇلق بىنورماللىقلىرى (تەتۈرلۈك، يالغانچىلىق، قورقۇنچاقلىق ياكى زوراۋانلىق) تۇغما پەيدا بولمايدۇ؛ ئەكسىچە ئۇ ئاتا-ئانىلارنىڭ سادىر قىلىۋاتقان پىسخىكىلىق بېسىملىرىنىڭ ئەكىس تەسىرىدۇر. دوكتور ياسىر نەسر (د. ياسر نصر) ئۆزىنىڭ «بالا تەربىيىسىدىكى 25 تەنقىدىي خاتالىق» (٢٥ خطأ وأسلوبا مرفوضا في تربية الأطفال) ناملىق مەشھۇر ئەسىرىدە، ئاتا-ئانىلار سادىر قىلىدىغان مۇنداق 5 چوڭ بۇزغۇنچى خاتالىقنى پاش قىلىدۇ:

1. زىيادە قوغدىغۇچىلىق ۋە ئەركىلىتىش (الاحتضان المفرط): بالا قىلالايدىغان ئىشنى ئۆزى قىلىۋېلىش ئارقىلىق، بالىنى تۇرمۇشقا تاقابىل تۇرالمايدىغان، ۋەھىمە ئىچىدىكى بېقىندى قىلىپ قويۇش.
2. زىيادە يۇقىرى تەلەپ قويۇش ۋە ئىمكانسىز كۈتۈلمە (الطموح المفرط للولد): بالىنىڭ تەبىئىي كۈچىگە باقماي يۈز پىرسەنت مۇكەممەللىكنى تەلەپ قىلىش ئارقىلىق، بالىدا دائىملىق كۆڭۈل يېرىملىكى ۋە ئۆزىگە ئىشەنمەسلىك ئۇرۇقىنى چېچىش.
3. باشقىلارنىڭ سۆز-چۆچىكىگە زىيادە ئېسىلىۋېلىش (الاهتمام المفرط بآراء الناس): «ئەل نېمە دەيدۇ؟ مېنى يەرگە قاراتما!» دەپ قاقشاش ئارقىلىق، بالىنى تاشقى نىقاب كىيىۋالىدىغان يۈرەكسىز قۇلغا ئايلاندۇرۇش.
4. ئاتا-ئانىنىڭ سەۋرسىزلىكى ۋە سۈيلىشى (قلة صبر الأهل على الولد): بالىنىڭ ياش ئالاھىدىلىكىنى ئېتىراپ قىلماي توختىماي سۈيلەش ئارقىلىق، بالىدا تىپىرلايدىغان پۇتلىشىش ۋە ئالاقزادىلىك پەيدا قىلىش.
5. بالىنىڭ پىكىر ۋە تۇيغۇلىرىغا پىسەنت قىلماسلىق (عدم الاهتمام بآراء الولد): بالىنىڭ ھېكايىسى، سوئالى ۋە تەكلىپلىرىنى غەزەپ بىلەن باستۇرۇش ئارقىلىق، ئۇنىڭ تالانتىنى ۋە تەشەببۇسكارلىقىنى بوغۇپ تاشلاش.

ئەنئەنىۋى قوپال جازانىڭ ئورنىنى باسىدىغان يېڭى ئۇسۇل: «مەنتىقىي ئاقىۋەتلەر»

ئەنئەنىۋى ئائىلىلەردە كۆپ قوللىنىلغان «گېپىمگە كىرسەڭ مۇكاپاتلايمەن، گېپىمدىن چىقساڭ دۇمبالايمەن» دېگەن قوپال تاياق تۈزۈمى بالىغا ھەقىقىي ئەخلاق ياكى مەسئۇلىيەت ئۆگەتكەن ئەمەس؛ ئۇ پەقەت بالىنى چوڭلارنىڭ كۆزىنى بويامچىلىق بىلەن ئالدايدىغان ئىككى يۈزلىمىچى قىلىپ تەربىيەلەيدۇ.

بۇ ئەسەردە ئوتتۇرىغا قويۇلغان تۈپ يېڭىلىق — «مەنتىقىي ئاقىۋەتلەر تۈزۈمى» (العواقب المنطقية - Logical Consequences) دۇر:

1. تاللاش پۇرسىتى تەقدىم قىلىش: مەسىلەن: «ئوغۇلچىقىم، مەكتەپتىن كېلىپ كىيىمىڭنى يەڭگۈشلىسەڭ، دوستۇڭ بىلەن تالادا كۆرۈشەلەيسەن؛ كىيىمىڭنى يەڭگۈشلىمىسەڭ، بۇ قېتىم چىقماسلىقنى ئۆزۈڭ تاللىغان بولىسەن.»
2. بالىنىڭ ئەسەبىي يىغىسىغا يۇمشاپ كەتمەسلىك: بالا خاتا تاللاپ قېلىپ، ئۆيدە قالغاندا يىغلاپ غەلۋە قىلسا، ئۇرۇپ-تىللىماستىن: «بۈگۈن سەن چىقماسلىقنى ئۆزۈڭ تاللىدىڭ. ئەنسىرىمە، ئەتە يەنە كۈن كېلىدۇ، ئەتە كىيىمىڭنى ئالماشتۇرۇپ دوستۇڭ بىلەن كۆرۈشۈشنى تاللىيالايسەن» دەپ تەبىئىي، ئەمما كەسكىن تۇرۇش.
3. ئائىلە مەسلىھەت كېڭىشى (لقاء المودة الأسبوعي): ئائىلىدە ھەر ھەپتىدە بىر قېتىم «مېھىر-مۇھەببەت ۋە كېڭەش يىغىنى» تەشكىللەش. پۈتكۈل ئائىلە ئەزالىرى باراۋەر ئولتۇرۇپ كىتاب ئوقۇش، چىقىم-ھېساباتلارنى كېڭىشىش، بالىلارنىڭ سوئال-تەكلىپلىرىنى ئاڭلاش ۋە ئائىلە ۋەزىپىلىرىنى (سەپەر مەسئۇلى، كۇتۇپخانا مەسئۇلى، داستىخان مەسئۇلى) بالىلارغا يۈكلەش. مۇشۇنداق كېڭەش ئۆيىدە چوڭ بولغان بالا دۇنياغا ئۆز ئالدىغا پىكىر قىلىدىغان، ھېچكىمگە بويۇن ئەگمەيدىغان ئەركىن پۇقرا بولۇپ باقىدۇ.

تۆتىنچى باب: مىللەتكە مۇلازىمەت ۋە كەلگۈسى رەھبەر يېتىلدۈرۈش سەنئىتى

كىتابنىڭ 3-باسقۇچى ئەڭ ھالقىلىق پەللە بولۇپ، ئۇنىڭ مەركىزىي تېمىسى — «رەھبەر يېتىلدۈرۈش ۋە كەلگۈسى غايىلەرنى تىكلەش» (صناعة القادة وتحديد الأهداف الكبرى) دۇر.

دوكتور ئەلشۇبەيلى بالىلار تەربىيەسىنى مەقسەتسىز قۇرۇق ئېقىنغا قويۇپ بېرىشكە قەتئىي قارشى چىقىدۇ. ئۇ ئائىلىنى كەلگۈسى ئۈچۈن «بىر يىللىق سىستېمىلىق تەربىيىۋى لايىھە» تۈزۈپ چىقىشقا ئۈندەيدۇ. بۇ لايىھە 3 تەبىئىي قەدەمگە تايىنىدۇ:

1. تەھلىل ۋە دىئاگنوز (التشخيص): «بىز كىم؟ نۆۋەتتە قەيەردە تۇرۇۋاتىمىز؟ ئائىلىمىزنىڭ ئاجىز ۋە كۈچلۈك نۇقتىلىرى نېمە؟»
2. غايە ۋە ئالىي نىشانلار (الطموح والأهداف): «بىز بالىلىرىمىزنىڭ قايسى بىلىم، ئەخلاق، تىل ۋە سىياسىي سەۋىيەگە يېتىشىنى كۆزلەيمىز؟»
3. ئەمەلىيلەشتۈرۈش ۋە كۈندىلىك ئىجرا (التنفيذ): «شۇ نىشانغا يېتىش ئۈچۈن ھەپتىلىك ۋە كۈندىلىك پىلانىمىزغا قايسى كىتابلارنى، مەشىقلەرنى ۋە ۋەزىپىلەرنى سىڭدۈرىمىز؟»

بالىلار ئۆز تۇرمۇشىغا تاشقى پېشكا سۈپىتىدە ئەمەس، بەلكى ئۆز ئائىلىسى ۋە مىللىتىنىڭ كەلگۈسىنى يورۇتىدىغان نۇرلۇق بىر چىراق، ئىرادىلىك يېتەكچى سۈپىتىدە مەسئۇلىيەت كۆتۈرۈشكە ئۆگىتىلىدۇ.

بەشىنچى باب: شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىللىقى ئۈچۈن ئىستراتېگىيەلىك تەھلىل ۋە قىممەتلىك ساۋاقلار

بۈگۈنكى كۈندە شەرقىي تۈركىستان زېمىنى خىتاي فاشىست كومپارتىيەسى (中共) تەرىپىدىن مىسلىسىز زۇلۇم، سىستېمىلىق مېڭە يۇيۇش ۋە مەدەنىيەت ئاسسىمىلياتسىيەسى («ئاسسىمىلياتسىيە بىلەن ئېرىتىش» - 同化 - Tónghuà) غا ئۇچرىماقتا. خىتاينىڭ خەلقئاراغا قاراتقان ئەڭ نىجاسەت، سېسىق تەشۋىقاتى — ئۇيغۇر مىللىتىنى «مەدەنىيەتسىز، قالاق ۋە تېررورچى» قىلىپ كۆرسىتىشتۇر.

ھالبۇكى، پۈتكۈل دۇنيا تارىخى ۋە رېئال پاكىتلار شۇنى ئىسپاتلاپ تۇرۇپتىكى: ئۇيغۇرلار ھەرگىزمۇ تېررورچى ئەمەس! ئەكسىچە ئۇيغۇرلار — نەچچە مىڭ يىللىق شەھەرلىك مەدەنىيەتكە، دۆلەتچىلىك ئەنئەنىسىگە، يۈكسەك دىپلوماتىك تەپەككۇرغا، ئىلىم-پەن، شەپقەت ۋە ئادالەت قىممەتلىرىگە ئىگە تىنچلىقپەرۋەر، مەدەنىيەتلىك بىر خەلق دۇر. تاجاۋۇزچى خىتاي دۆلىتىنىڭ زوراۋانلىقى بىلەن ئېزىلىۋاتقان تۇپرىقىمىزدا بۈگۈن بىزگە كېرەكلىكى نوقۇل ھاياجان ئەمەس، بەلكى يۈكسەك پاراسەتلىك، تەشكىللىك مىللىي قۇرۇلۇشتۇر.

مۇھاجىرەتتە ئەركىنلىككە چىققان ۋە ۋەتەن ئىچىدە يوشۇرۇن ئىرادىسىنى ساقلاپ كېلىۋاتقان بارلىق شەرقىي تۈركىستان پەرزەنتلىرى ئۈچۈن مەزكۇر «365 كۈنلۈك ئائىلە تەربىيەسى» ئەسىرىدىن تۆۋەندىكىدەك ھاياتىي ئىستراتېگىيەلىك پايدىلار ئوتتۇرىغا چىقىدۇ:

1. ئائىلىنى كۆچمە مۇستەقىل جۇمھۇرىيەت قەلئەسىگە ئايلاندۇرۇش

تارىختا پولشا خەلقى 1795-يىلى رۇسىيە، گېرمانىيە ۋە ئاۋسترىيە تەرىپىدىن دۇنيا خەرىتىسىدىن 123 يىل پۈتۈنلەي ئۆچۈرۈۋېتىلگەندە، ئۇلارنى ساقلاپ قالغان بىردىنبىر كۈچ — ئۆيلەردە ئېلىپ بېرىلغان «ئورگانىك ئىش» (Organic Work) ئىدى. ئانىلار مەكتەپ پۈتۈنلەي چەكلەنگەن شارائىتتا، كېچىلىرى بالىلىرىغا ئۆي ئىچىدە ئۆز تىلى، دىنى ۋە تارىخىنى قەتئىيلىك بىلەن ئۆگەتكەن؛ نەتىجىدە 1918-يىلى «پۇرسەت دېرىزىسى» ئېچىلغان شۇ كۈنى، مۇكەممەل بىر ئەۋلاد سەپتىن چىقىپ پولشا دۆلىتىنى ئەسلىگە كەلتۈرگەن.
بۈگۈن خىتاي شەرقىي تۈركىستان ئائىلىلىرىنى پارچىلاشقا كۈچەۋاتقاندا، بىز چەتئەللەردىكى ھەربىر ئائىلىمىزنى كىچىك شەرقىي تۈركىستان باش ئەلچىخانىسىغا، تىلىمىز ۋە ئىمانىمىز تاۋلىنىدىغان مەنىۋى ئىستىھكامغا ئايلاندۇرۇشىمىز شەرت. ئۆيدە پەقەت ئانا تىلدا سۆزلىشىش، شەرقىي تۈركىستاننىڭ شانلىق جۇمھۇرىيەت تارىخىنى قېنىغا سىڭدۈرۈش ھەربىر ئاتا-ئانىنىڭ ئەڭ ئۇلۇغ جىھادىدۇر.

2. پىسخىك بېسىم ۋە كونا تاياق تۈزۈمىدىن قۇتۇلۇش

ئەگەر مۇھاجىرەتتىكى ئاتا-ئانىلار بالىلىرىغا: «بىز سېنى دەپ مۇشەققەت تارتتۇق، سەن بىزنى يەرگە قاراتتىڭ!» دەپ كونا تاياق، تەنە ۋە غەزەپ پوزىتسىيىسى بىلەن مۇئامىلە قىلسا، بالىلار ئۆز تىلى ۋە مىللىي دەۋاسىنى ئۆزىگە يۈكلەنگەن ئازابلىق زەنجىر دەپ قاراپ، مىللەتتىن ياتلىشىدۇ، قاچىدۇ ۋە غەرب تۇرمۇشىغا پېتىپ كېتىدۇ.
ئەكسىچە، بالىغا مېھىر-مۇھەببەت بېرىپ، «سەن شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئەركىن كەلگۈسىگە نۇر ئېلىپ كېلىدىغان شانلىق ئەزىمەتسەن!» دېگەن ئىپتىخارلىق بىلەن تەربىيە بېرىلسە، بالىدا مىللەتپەرۋەرلىك بىر تەبىئىي غۇرۇرغا، ئۆز ئالدىغا مەسئۇلىيەت كۆتۈرىدىغان ئاكتىپ پىداكارلىققا ئايلىنىدۇ.

3. خىتاينىڭ «تېررورچى» يالغانچىلىقىنى مەدەنىيەتلىك رەھبەر كادىرلار بىلەن سۇندۇرۇش

شەرقىي تۈركىستاننىڭ پات ئارىدا كېلىدىغان مۇستەقىللىق باھارى ئۈچۈن بىزگە قۇرۇق نالە قىلىدىغان كىشىلەر ئەمەس، بەلكى يۇقىرى تېخنىكىنى پىششىق بىلىدىغان سۈنئىي ئىدراك ئىنژېنېرلىرى، خەلقئارا ھەق-ھوقۇقنى تالاشالايدىغان پاراسەتلىك دىپلوماتلار، خەلقئارا مەتبۇئاتلاردا خىتاينىڭ يالغانچىلىق نىقابىنى يىرتىپ تاشلايدىغان ژۇرنالىستلار ۋە ئادالەتلىك باشقۇرغۇچىلار كېرەك. بۇنداق ئەۋلاد پەقەت «365 كۈنلۈك ئائىلە تەربىيەسى» كۆرسەتكەندەك كۈندىلىك پىلان، ئەقىل-پاراسەت، قەتئىي ئىنتىزام ۋە رەھبەرلىك تەربىيەسى بەرپا قىلىنغان A دەرىجىلىك يۈكسەك ئائىلىلەردىن يېتىشىپ چىقىدۇ.

تەۋسىيە قىلىنىدىغان 3 نوپۇزلۇق كىتاب

مەزكۇر تېمىغا ئائىت پىكرىي دۇنيايىڭىزنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇرۇش ئۈچۈن تۆۋەندىكى 3 دۇنياۋى نوپۇزلۇق ئەسەرنى ئوقۇپ چىقىشنى تەۋسىيە قىلىمىز:

1. «تېخىمۇ ياخشى ئاتا-ئانا بولۇش» (How to Be a Better Parent)

• ئاپتورى: كاسساندرا جاردىن (Cassandra Jardine) — ئەنگلىيەلىك مەشھۇر يازغۇچى ۋە جەمئىيەتشۇناس.
• مەركىزىي ئىدىيىسى: ئاتا-ئانىلارنىڭ بالىغا يېتەكچىلىك قىلىشتا قۇرۇق ھېسسىياتقا ئەمەس، بالىنىڭ پىسخىكىلىق باسقۇچلىرىغا ماس ئىلمىي چۈشىنىش، ئۈلگە بولۇش ۋە مۇستەقىللىق ئۆگىتىش مېتودىنى ئانالىز قىلىدۇ.
• كىتابنىڭ پايدىسى: زامانىۋى جەمئىيەتتە ئاتا-ئانا بىلەن پەرزەنت ئوتتۇرىسىدىكى كۆۋرۈكنى قانداق قايتا قۇرۇپ چىقىشنى ئۆگىتىدۇ.
• شەرقىي تۈركىستان ۋە ئۇيغۇرلارغا پايدىسى: چەتئەللەردە مۇرەككەپ يات مۇھىتتا ياشاۋاتقان ئۇيغۇر ئاتا-ئانىلىرىغا ئۆز بالىلىرىنى ياتلىشىشتىن قوغداپ، ئۇلار بىلەن سەمىمىي دوستلۇق ۋە ئىلمىي ئىتتىپاقلىق قۇرۇشنىڭ پىسخىك يوللىرىنى ئېچىپ بېرىدۇ.

2. «بالا تەربىيىسىدىكى 25 تەنقىدىي خاتالىق ۋە قوبۇل قىلىنمايدىغان ئۇسۇللار» (٢٥ خطأ وأسلوبا مرفوضا في تربية الأطفال)

• ئاپتورى: دوكتور ياسىر نەسر (Dr. Yasir Nasr) — ئەرەب دۇنياسىدىكى ئالدىنقى قاتاردىكى تېببىي پىسخولوگ ۋە تەربىيەشۇناس مۇتەخەسسىس.
• مەركىزىي ئىدىيىسى: ئاتا-ئانىلار ئۆزلىرى سەزمەستىن سادىر قىلىدىغان 25 خىل روھىي تاياق ۋە بېسىملارنى بايان قىلىپ، بالىدىن ئاغرىنىشتىن بۇرۇن ئاتا-ئانىنىڭ ئۆز كەمچىلىكىنى تۈزىتىشىنىڭ زۆرۈرلۈكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
• كىتابنىڭ پايدىسى: ئائىلە ئىچىدىكى جېدەل-ماجىرا ۋە تەتۈرلۈكلەرنىڭ تۈپ يىلتىزىنى ئايدىڭلاشتۇرۇپ، يۈكسەك مېھىر-مۇھەببەت كەيپىياتى بەرپا قىلىدۇ.
• شەرقىي تۈركىستان ۋە ئۇيغۇرلارغا پايدىسى: كونا فېئوداللىق تاياق ۋە قورقۇتۇش تەربىيەسىدىن ۋاز كېچىپ، ئەۋلادلىرىمىزنىڭ روھىنى مەسئۇلىيەتچان ۋە باتۇر مىللەتپەرۋەرلىككە يۈزلەندۈرۈشكە تەڭداشسىز ئەمەلىي مېتود بىلەن تەمىن ئېتىدۇ.

3. «ئائىلە، شەخسىي مۈلۈك ۋە دۆلەتنىڭ كېلىپ چىقىشى» (The Origin of the Family, Private Property and the State)

• ئاپتورى: فرىدرىخ ئېنگېلس (Friedrich Engels).
• مەركىزىي ئىدىيىسى: ئىنسانىيەت تارىخىدا ئائىلە تۈزۈلمىسى بىلەن دۆلەتچىلىك، مىللىي ئاڭ ۋە جەمئىيەت قۇرۇلمىسىنىڭ قانداق بىر-بىرىگە باغلانغانلىقىنى تەھلىل قىلىدۇ.
• كىتابنىڭ پايدىسى: ئائىلىنىڭ پەقەت بىر كىچىك ھۈجەيرە ئەمەس، بەلكى بۈتۈن بىر سىياسىي ھاكىمىيەت ۋە مەدەنىيەت تۈزۈلمىسىنىڭ كۆپەيتىلگەن كىچىك شەكلى ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ.
• شەرقىي تۈركىستان ۋە ئۇيغۇرلارغا پايدىسى: تاجاۋۇزچى خىتاينىڭ نېمە سەۋەبتىن ئائىلىمىزنى ئەڭ دەسلەپكى نىشان قىلىپ زەربە بېرىۋاتقانلىقىنى سىياسىي-تارىخىي نۇقتىدىن يورۇتۇپ بېرىدۇ ۋە ئائىلىنى قوغداشنىڭ ئەڭ بىرىنچى دەرىجىلىك دۆلەت قۇرۇش كۈرىشى ئىكەنلىكىنى ئەقلىي جەھەتتىن قايىل قىلىدۇ.

خۇلاسە

ھاياتلىق جېڭى مەڭگۈ كۈچلۈكلەر بىلەن ئاجىزلارنىڭ رىقابىتىدە داۋاملىشىدۇ. ئەگەر شەرقىي تۈركىستان خەلقى بۈگۈنكى تاجاۋۇزچىلىققا تاقابىل تۇرۇپ مەۋجۇت بولۇپ تۇرماقچى بولىدىكەن، بىزنىڭ كۈچىمىز ئەڭ ئاۋۋال ئۆز ئۆيىمىزنىڭ قورغىنىدىن، كۈندىلىك 365 كۈنلۈك سىستېمىلىق تەربىيەمىزدىن باشلىنىشى كېرەك.

ئەركىن ۋە مۇستەقىل شەرقىي تۈركىستان ئاسماندىن چۈشمەيدۇ، ئۇنى ھېچقانداق چوڭ دۆلەت بىزگە سوۋغات قىلىپ بەرمەيدۇ. ئۇ پەقەت ۋە پەقەت ئۆز ئەۋلادىنى ئىمان، ئىلىم-پەن، يۈكسەك ئەخلاق ۋە رەھبەرلىك پاراسىتى بىلەن تاۋلاپ تەييارلىغان پاراسەتلىك ئاتا-ئانىلارنىڭ كۈندىلىك پىداكارلىقى بەدىلىگە، ئاللاھنىڭ نۇسرىتى بىلەن دۇنياغا كېلىدۇ.

ئى رەببىمىز! بىزنىڭ ئائىلىلىرىمىزنى ئىسلامىي ئەقىدىنىڭ، ئانا تىلىمىزنىڭ ۋە ئەركىنلىك غايىمىزنىڭ ئۆلمەس قەلئەسى قىلغىن. سەبىي پەرزەنتلىرىمىزنى زالىم خىتاينىڭ زۇلمىدىن، پىتنىسىدىن ۋە ئاسسىمىلياتسىيە زەھىرىدىن ئامان ساقلىغىن. ئۇلارنى شەرقىي تۈركىستان تۇپرىقىدا ئۆز مۇستەقىل، پاراۋان، تىنچلىقپەرۋەر ۋە كۈچلۈك دۆلىتىمىزنى ئەسلىگە كەلتۈرىدىغان نۇرلۇق باشلامچىلاردىن، قەھرىمان ئىنژېنېرلاردىن، دىپلوماتلاردىن ۋە تەقۋادار پېشۋالاردىن قىلغىن، ئامىن!

پايدىلانغان رىئال مەنبەلەر